The Noble Qur'an Encyclopedia

Jettooje ngodanii Alla, On jippinɗo e dow Jeyaaɗo makko on deftere nden o waɗanaani nde ooñaare.

Feewnde fii yo o [Nulaaɗo on] hulɓinir lepte cattuɗe immorde ka makko o weltinira gooŋɗinɓe ɓen, ɓe no golla Moƴƴuɗi ɗin won'de no woodani ɓe njoddi moƴƴiri.

Ko ɓe ñiiɓooɓe e ndeer makko [dokke] poomaa.

O reentina ɓen wi"iɓe: "Alla jogitike ɓiɗɗo".

Ganndal alanaaɓe e mun, wonaa baabiraaɓe maɓɓe woodani, mawnii konngol gon'ngol e yaltude e kunnduɗe maɓɓe, ɓe kaalaani si wonaa fenaande.

Mbele jo'o aan a tanpinat hoore-maa e dow batteeji maɓɓe, si ngooŋɗinaani ndee Yewtere ka suno.

Minen min mbaɗii ko woni ko ka hoore leydi cuɗaari mayri, fii yo min mjarribo ɓe ko hommbo e maɓɓe ɓurata moƴƴin'de golle.

Minen ko min waɗooɓe ko woni kon e hoore mayri boowol joorungal.

Kaa a sikku no yimɓe fammeere=wimmba nden e binndi ɗin, ɗuum wonu immorde e aayeeje amen kaawniiɗe?

Tuma nde sukaaɓe ɓen cornoo to wimmbo, ɓe mbi'i: "Joomi amen okku men immorde ka maaɗa Hinnayee=yurmeende newinanaa amen kadi e fiyaake amen peewal.

Min piyi e dow noppi maɓɓe ɗi to ndeer wimbo he limoore duuɓi.

Refti min n immintini ɓe fii yo min penñinir gonndal ko honnde e mojobe=pelle ɗen ɗiɗi ɓuri moftude [limoore] ko ɓe ñiiɓi kon dummunne.

Minen Miɗen pillanaade ma kumpital fii maɓɓe e Goonga, ɓen ɗoon, ko sukaaɓe gooŋɗinɓe Joomi maɓɓe min ɓeydani ɓe Peewal.

Min kaɓɓi e dow ɓerɗe maɓɓe tuma nde ɓe darinoo, ɓe mb'i: "Joomi amen ko Jeyɗo o kammuuji ɗin e leydi ndin, men noddataa ko woori Mo deweteeɗi, gooŋɗii haray men mb'ii ontuma [konngol] pantungol.

Ɓee yimɓe amen, ɓe jogitike ko woori Mo deweteeɗi, ko haaanunoo ko yo ɓe ngddu e dow maɓɓe dalil ɓannguɗo. Ko hommbo ɓuri tooñde ko foti e on pekindiiɗo fenaande o fawi e Alla.

Tuma nde mgoɗɗitinoɗon ɓe e ko ɓe ndewata ko ko woori Alla, ɓe coroyi to wimbo Joomi mon fontani on e Yurmeende makko nden o newinani on e fiyaake mon neweende.

Haɗa yi'a naange nge si nge ƴellitike henge naayora ka wimbo maɓɓe seŋgo ñaamo, si henge mutude nge mutirana ɓe ka seŋgo nano, kamɓe heɓe e yaajeende e ɗum, ko jeyaaɗum e kaawisaji Alla, on mo Alla feewni ko on woni peewɗo, kala mo,o majjini a heɓantaa mo keeɗo perwnoowo.

Haɗa sikka ɓe ko ɓe finɓe, tawi kamɓe ko ɓe ɗaaniiɓe, Miɗen mbylitira ɓe seŋgo ñaamo e seŋgo nano, rawaandu maɓɓe ndu no fori koyɗe ndun ɗe ka dammbugal, si a ƴellitike e maɓɓe a ruŋtotono e maɓɓe ndogaa a heewatno kulol immorde e maɓɓe.

Ko nii Min immintiniri ɓe fii yo ɓe laɓnondir hakkunde maɓɓe, bi'oowo wi'i e maɓɓe: "No foti heewde ko ñiiɓɗon?" Ɓe mbi'i: "Min ñiiɓii ñallal maa goɗɗum e ñallal." Ɓe mbi'i: "Ko Joomi mon woni ngannduɗo emmbere ko ñiiɓuɗon, nulee goɗɗo e mon won'dude e ɗii kaaki=ceede mon ɗoo ka saare, yo o ndaaru ko hommbo e maɓɓe ɓuri laaɓde ñaamitee, yo o addan on ñaametee immorde e on ɗon, yo o molto wata go'oto tin fii mon.

Pellet, kamɓe si ɓe ƴellitike e mon ɓe piɗat on, ma ɓe ndutta on e laawol maɓɓe ngol, on tuma on maletaake poomaa.

Ko nii min n njaltiniri fii maɓɓe, fii yo ɓe nganndu pellet, Fodoore Alla nde ko nde Goonga, Pellet, Darnga sikke alaa e maggal. Tuma nde ɓe pooɗondiratnoo hakkunde maɓɓe fiyaake maɓɓe ɗen, ɓe mbi'i'i: "Mahee e hoore maɓɓe maadi, ko Joomi maɓɓe woni gannduɗo fii maɓɓe." Ɓe foolɓe e fiyaake mu'un mbi'i i: "Min njogitoto e dow maɓɓe Juulirde."

Aray ɓe mbi'a: "Ko ɓe tato nayaɓo maɓɓe ko rawaandu maɓɓe ndu." Ɓe mbi'a kadi: "Ko ɓe njowo njeegaɓo maɓɓe ko rawaandu maɓɓe ndu ko fampaangol e niɓe." Ɓe mbi'a kadi: "Ko ɓe njeeɗiɗo njeetataɓo maɓɓe ko rawaandu maɓɓe ndun." Maaku: "Ko Joomi an woni gannduɗo limoore maɓɓe, anndaa ɓe si wonaa seeɗaaɓe." Wata a weeñju fii maɓɓe si wonaa yewtere feeñnde, wota a lanndo fii maɓɓe hay e gooto e maɓɓe.

Wota a wi'an huunde: "Min mi mbaɗay ɗum janngo."

Si wonaa si Alla Muuyii, janto Joomi maaɗa si a yejjitii, maaku: "No tijjaa nde Joomi an Feewnan mi ko ɓuri ɓadaade immorde e ɗum Peewal."

Ɓe ñiiɓi ka wimbo maɓɓe duuɓi teemeɗɗe tati, ɓe ɓeydi jeenay.

Maaku: "Ko Alla woni gannduɗo emmbere ko ɓe ñiiɓi, ko Kaŋko heeranii ko wirnii ko ka kammuuji e ka leydi kaawes ko yi'iri wa makko e ko naniri, alanaa ɓe ga makko giɗo, o kafidaa e ñaawoore makko he hay gooto.

Janngu ko wahayinaa e maaɗa ko immorde e deftere Joomi maa nden, alaa wattitoowo Daaluyeeji=konngudi Makko ɗin, a heɓataa ga makko fattorde.

Tabintin woŋkii maaɗa kin won'dude e ɓen noddooɓe Joomi maɓɓe ka bimmbi e ka kiikiiɗe heɓe faandii Jaati makko Kin, wota gite maa ɗe njawtu ga maɓɓe hara haɗa fa'andii cuɗaari nguurndam aduna, wota a ɗofto on mo Min mbelsindini ɓerɗe mun ga jaŋtagol Min o njokki beleeɗe makko fiyaake makko on woni halkaare.

Maaku Goonga ka immorde ka Joomi mon, mono faalaa yo o gooŋɗin mono faalaa yo o yeddu, minen min n keblanii tooñooɓe ɓe Yiite no hunnditi ɓe ɗenɗe magge ɗen si ɓe ɗaɓɓii faabo, ɓe faaboree Ndiyam mba'uɗam no sila taynaaɗo ɗam juɗa je'ece ɗe, bonii njaram bonii werde.

Pellet, ɓen gooŋɗinɓe ɓe ngolli moƴƴi ɗin, Minen Min njeebataa njoɓdi kala moƴƴinɗo golle.

Ɓeen ɗoon no woodani ɓe Aljannaaji ñiiɓal caatli no ila ley maɓɓe, hiɓe cuɗiree ton immorde e jawɗe kanŋe ɓe ɓornoo comci haakɗuɗi ɗewluɗi e jalbuɗi ko ɓe soɓɓindiiɓe=tuugiibe ton e hoore julle, moƴƴii mbarjaari moƴƴii kadi fooftorde.

fiyan ɓe yeru,worɓe ɗiɗo min mbaɗani goɗɗo e maɓɓe gese ɗiɗi inab Menhunndintini “kurliriɗe ɗe tamarooje Min mbaɗi hakkunde majje remuru.

Ɗeen gese ɗiɗi kala mgaddi ñaametee majje, ɗe tooñaani hay e huunde e ɗuum, Min ce'eki hakkunde majje [gese ɗen ɗiɗi] caangol.

Wonani mo dimɗe, o wi'ani gon'diijo makko on tawi himo yewtude mo: "Miin miɗo ɓurmaa jawdi e teddude gorol".

O naati ka ngesa makko tawi ko o tooñɗo hoore-makko, o wi'i: "Mi sikkaani ba re'ay poomaa".

Mi sikkaani kadai Darnga ngal daroto, mi wooɗndii si mi artira le ka Joomi am, maa mi taw sanne, waylitorde ɓurnde ba moƴƴude.

Gon'diijo o makko on wi'i mo, tawi homo yewtude mo: "Enee, a yeddii On Takɗo ma immorde mbullaari=leydi refti e toɓɓere [maniiyu] refti O fotndumaa gorko".

Kono min ko Kaŋko Alla woni Joomi am, mi kafidataa e Joomi am hay gooto.

Ko haanunoo tuma nde naatuɗaa ka ngesa maaɗa mbi'aa: "Ko Alla muuyi ko doole alaa si wanaa Alla". Si a yi'ii kam min miɗo ɓurmaa famɗude jawdi e ɓiɗɓe.

No jortaa nde Joomi am okkoyta kam moƴƴere ɓurnde ngesa maa ba O nula e mabba lepte immorde ka kammu ba wonta boowal ɓowrungal.

Maa de ndiyam mabba ɗa wonta ɓeeɓuɗam, hara a hattantaa ɗaɓɓugol ɗam.

Dimɗe makko ɗen bonnaa o weeti homo waylita newe makko ɗen e dow ko o nafki kon e mabba, tawi kammba ko fukkiiba e daƴƴe mabba, homo wi'a: "Ee haaniina,hara mi kafidaano e Joomi an hay e gooto".

Laatanaaki mo fedde nde no walla mo ga Alla, o wonaani poolɗo.

No toon Giggol Alla Goongawol ngol ko Kaŋko moƴƴi mbarjaari moƴƴi battane.

Fiyan ɓe yeru nguurndam aduna ɗam no wa'i wa ndiyam Min njippiniɗam immorde ka kammu jillondiri e majjam puɗi leydi ndin, ɗi wonti munciiɗi keneeli no jarooɗi, Alla wonii ko o kattanɗo e dow kala hu'unde.

Jawdi ndi e ɓiɗɓe worɓe ɓe ko cuɗaari nguurndam aduna, moƴƴi keddotooɗi ɗin ko ɗi ɓuri moƴƴude mbarjaari ka Joomi maaɗa e moƴƴude yela.

Ñannde min n naɓata pelle ɗen a nji'a leydi ndin ko feeñndi, min mooɓa ɓe Min ngaccataa immorde e maɓɓe hay e gooto.

Ɓe kolliree ka Joomi maa [ko ɓe] saffewol, [O Daalana ɓe] gooŋɗii on arii e amen wano min n tagirnoo on non, ka laawol adanol, ko woni on aaƴino won'de min n waɗanaani on fodoore.

Deftere nde wallinee, a nj'a bonɓe ɓe ko hulɓe ko woni kon e mayre, ɓe mbi'a: "Ee bone amen, ko heɓi ndee deftere nde ɗalataa tosokum wonaa njanum si wonaa nde moftii ɗum, ɓe tawa ko ɓe ngolli ko no weeɓitaa, Joomi maaɗa tooñataa hay e gooto.

Tuma nde Min mb'annoo maleykaaji: "cujjanee Aadama, ɓe cujji si wonaa Ibliisa o laatike jeyaaɗo e jinnaaji ɗin o yalti e Yamiroore Joomi makko. E on jogitoto mo e ɓiɗɓe makko ɓen yiɗɓe ga Am, hara kamɓe ko ɓe añɓe mo'on, bonanii tooñooɓe ɓe battudi.

Mi tawnaani ɓe tagugol kammuuji ɗin e leydi ndi wonaa tagugol ko'e maɓɓe kadi, Mi wonaani jogitotooɗo majjinooɓe ɓe sembinooɓe.

E ñannde O Daalata: "Noddee kafidaaɓe Am ɓe, ɓen ɓe ngaaƴiɗon, ɓe nodda ɓe, ɓe njaabotaako ɓe min n mbaɗi hakkunde maɓɓe halkorde".

Bonɓe ɓen nji'a Yiite ngen ɓe pellita won'de kamɓe ko ɓe ukketeeɓe e magge, ɓe keɓataa gaay magge yiiltorde.

Gooŋɗii Min fensitanii yimɓe ɓen e ndeer ndee Alqur'aanaare immorde e kala yeru, neɗɗaŋke on wonii homo ɓuri kala huunde wennjugol.

Haɗaani yimɓe ɓen nde ɓe gooŋɗinta ɓe insinanoo Joomi maɓɓe tuma nde Peewal ngal arnoo e maɓɓe, si wonaa nde arata e maɓɓe sunna aranɓe ɓen maaɗun nde arata e maɓɓe lepte ɗen ko ɗe peeñuɗe.

Min Nuliraani Nulaaɓe ɓe si wonaa ko weltinooɓe e jeertinooɓe, ɓe heeferɓe heɓe wennjana meere nden fii yo ɓe fuynir nde Goonga kan, ɓe njogitii aayeeje Am ɗen e ko ɓe mjeertiniraa kon jalnori.

Alaa potatɗo tooñde on waajuraaɗo aayeeje Joomi makko o ɗuurii=fali e gaayi majje o yejjiti ko juuɗe makko ɗen ardini kon. Minen Min mbaɗii e ɓerɗe maɓɓe ɗen cokooɗe fii wota ɓe faamu nde, ka noppi maɓɓe kadi pahu, hay si a noddii ɓe fa'ade e Peewal ɓe peewataa on tuma haapoomaa.

Ko Joomi mon woni cuhroowo ko O Jom yurmeende e on, sinndo O nangitirno ɓe ko ɓe paggitii kon O yaccinanatno ɓe lepte ɗe, ko woni, no woodani ɓe fodoore ɓe heɓataa ga mayre fattorde.

Ɗeen ca'e, Min kalkuno ɓe tuma nde ɓe tooñnoo min mbaɗani halkeede maɓɓe nden Fodoore.

Tuma nde Muusaa maakannoo sagata makko on: "Mi seerataa haa mi yottoo ka fottirde maaje ɗe ɗiɗi, ma de mi wuloo jamaanu.

Tuma nde ɓe njottoyinoo hakkonde majje ɓe njejjiti li'ingu maɓɓe, ngu jogitii laawol maggol ka maayo wuddere.

Nde ɓe lummbunoo o [Muusaa] maakani sagataa makko on: "Addan en sojjaari=bottaari men ndi, gooŋɗii en kawrii e nduu yahdu men ɗoo tampere.

O wi'i: "A yi'ii, nde cornoɗen ka fetere, min mi yejjiti ɗoon li'ingu o yejjintinaani kam fii maggil si wonaa Seytaane nde mi anndita ngu jogitii laawol maggol nder maayo no haawnori".

[Muusaa] maaki: "Ko ɗoon ko ngonɗen ɗaɓɓude kon [woni], ɓe nduuttii e ɓatteeji maɓɓe fillitagol.

Ɓe tawoyi jeyaaɗo immorde e jeyaaɓe Amen min n ngokki mo jurmeende immorde ka amen, min nganndini mo immorde e amen Ganndal.

Muusaa maakani mo: "Enee [a accay] mi jokkete fii yo a anndinam goɗɗum e ko ngandinaɗaa kon peewal ewal"?

[Khadiru] maaki: "Pellet, aan a hattantaa muñal won'dugol e an".

Ko honno muñuirtaa e dow kon ko a huɓindoraa ɗum ganndal?

[Muusaa] maaki: "A tawat kam n si Alla Muuyi ko mi munñiiɗo, mi yeddataa yamiroore maa".

O maaki: "Si a jokkat kam wota a lanndo kan gaayi hu'unde haa mi yeewte immorde e mayre jaŋta".

Ɓe njahi haa de ɓe mbaɗɗnoo ka laana o yulika, [Muusaa] maaki: "A yulii ka fii yo ka yoolu yimɓe makka?! gooŋɗii a addii hu'unde mawnde".

[Khadiru] maaki: "Enee, mi wi'aano ma pellet, an a hattantaa muñal won'dugol e am".

[Muusaa] maaki: wota a jogoram ko mi yejjiti kon, wota a hewtinan e fiyaake am on satteende".

Ɓe njehi haa nde ɓe pottunoo e suka o wari mo! P maakani [mo]: "E a war woŋkii laaɓuki tanaa [yoɓtanagol] woŋkii, gooŋɗii a addii hu'unde añiinde".

[Khadiru] wi'i: "Enee, mi wi'aano ma pellet, an a hattantaa muñal won'dugol e am".

[Muusaa] maaki: "Si mi lanndike ma gaayi hu'unde ɓaawo ɗii, wata a won'dino e am, gooŋɗii a timminii ngantu e am.

Ɓe njehi haa ɓe njaltiti e yimɓe saare, ɓe ɗaɓɓiri ɓe ñaametee ɓe calii wernude ɓe, ɓe tawi e ndeer mayre maadi faalaa fukkaade [Khadiru] o darnindi , o [Muusaa] maaki: "Sinno a yiɗno a ƴettatno njoɓdi e ɗum".

[Khadiru] maaki: "Ko ɗum woni ceerdigal hakku- nde am e ma'a, mi yeewtu maa firo k ko a hattanaana munñaade e dow mum".

Si ko laana ka, ka laatanike miskineeɓe ngollo- ɓe ka maayo, mi faalaa aybin'de ka, hari laatike ɓaawo maɓɓe laamɗo homo nannga kala laana o jaɓta.

Si ko suka on mawɓe makko ɓe ngoni gooŋɗinɓe , min kuli wata o fawu ɓe bewre e keeferaaku.

Men paalaa nde Joomi maɓɓe waɗtitanta ɓe ɓurɗo mo moƴƴude laaɓɗo e ɓurɗo ɓattaade yurmeende.

Si ko maadi ndin, ndi laatanino sukaaɓe ɗiɗo won'ɗuɓe ka saare, laatii ley mayri ngalu maɓɓe kamɓe ɗiɗo, hari baaba maɓɓe laatinoke moƴƴo, Joomi maaɗa Faalaa nde ɓe njottotoo sagatalaagu maɓɓe, O yaltina ngalu maɓɓe ngu [ɗuum] ko Yurmeende immorde ka Joomi maa, mi waɗiraani ɗum e yamirooree am, ɗuum ko firo kon ko a hattanaani munñaade e dow mum.

Heɓe fa'umaa laɓndaade fii Julqarnayni, maaku: "Aray mi jannga e taweede mon e ɗum jaŋta.

Minen, Min weeɓinanno mo ka leydi, Min ngokki mo immorde e kala hu'unde sabu.

O jokki sabu[laawol}

Haa nde o yottinoo ka mutirde na'ange ngen o tawi henge muta e loope ɓaleeje, o tawi ton yimɓe : Min mbi'i'i: "Ko aan yo jom galaaɗi ɗiɗi, ko si a leptay ma si a jogitoto e maɓɓe ko moƴƴi.

O wi'i: Si tawii ko on tooñuɗo min lepta mo, refti o ruttee ka Joomi makko o lepta mo lepte añiiɗe".

Si tawii ko on gooŋɗinɗo o golli ko moƴƴi no woodani mo njoɓdi moƴƴiri ndin, aray min n mbi'ana mo e fiyaake amen on neweende.

Refti o jokki laawol.

Haa de o yottinoo ka ƴellitorde na'ange nge, o tawi henge ƴellitoo e dow yimɓe, Min mbaɗanaani ɓe ga magge heeɗo.

Ko wano nii, gooɗii Min kuɓindike ko woni kon ka makko e ganndal.

92 Refti o jokki laawol.

Haa nde o yottinoo hakkunde heedooji ɗi ɗiɗio tawi ga majji yimɓe ɓe ɗeɓataa faamde konngol.

Ɓe mbi'i: eey ma Julqarnayni, pellet, Yaajuuja e Maajuuja ko bonnooɓe ka leydi. Enee, min waɗante njeenaari fii yo a waɗ hakkunde amen e maɓɓe heedo?

O wi'i: "Ko Joomi am weeɓinani kan kon ɓuri moƴƴude, walliree kan doole mi waɗa hakkunde mo'on e maɓɓe heedo".

Ngaddanee kam kunte njamɗe haa nde o feppi- ndirnoo hakkunde naɗe ɗen ɗiɗi, o wi'i: "pifee haa nde o waɗnoo ɗum yiite, o wi'i: ngaddanee kam sila mi wancina e dow mum".

Ɓe kattantaa ƴellitagol ndi, ɓe hattantaa kadi julgol ndi.

O wi'i: ɗum ɗoo ko Yurmeende immornde e Joomi am, si Fodoore Joomi am nden arii o waɗat [heedo] ngo ɗiggungo, Fodoore Joomi am nde laatike ko nde Goonga".

Min ɗala yoga e maɓɓe nden ñalnde no yolloo e yoga, wuttaa ka allaadu Min mooɓa ɓe mooɓudee.

Min weeɓitanat(holliray) Jahannama nden ñannde yedduɓe ɓen weeɓitugol=holllirgol.

Ɓeen ɓe gite mue'n laatii e wirngallo gaayi jaŋta Aan, ɓe laatiɓe kattantaa nangol.

Enee, ɓen yedduɓe cikku ɓe njogoto jeyaaɓe Am ɓen ga Am, Minen Min heblanii Jahannama on fii yedduɓeɓen wona werde.

Maaku: "Taw si min kumpitay on fii ɓurɓe hayrude(pertude) golle?"

Ko ɓeen ɓe golle mu'en yeebii ka ngurdam aduna hara kamɓe heɓe cikka heɓe moƴƴin'de golle.

Ko ɓeen ngoni yedduɓe aayeeje Joomi maɓɓe ɗen e kawroygol e makko, golle maɓɓe ɗen bone Min ñiiɓinantaaɓe Ñande Darngal Ɓetu.

Jahannama ko ɗum woni njoɓdi maɓɓe, sabu ko ɓe njeddi kon ɓe jogitii aayeeje am ɗen e Nulaaɓe am ɓen njalkitde.

Pellet, ɓeen gooŋɗinɓe ɓe ngolli moƴƴi ɗin laatanto ɓe Aljannaaji Firdawsi Werdi(jipporde).

Ko ɓe duumotooɓe ndeer ton, ɓe ɗaɓɓataa gani makko waylitorde.

Maaku: "Sinno maayo ngo laatino ndaha fii Daaluyeeji Joomi am ɗi, maayo ngo re'ayno ko adii ndee re'ata Daaluyeeji Joomi am ɗin, sinno Min addii yeru maggo e ɓeydude".

Maaku: "Pellet min, ko mi ɓanndiŋke yeru mon, no wahayineede e am. Pellet, deweteeɗo mon o ko deweteeɗo Gooto, kala jortiiɗo kawroyde e Joomi makko yo o gollu golle moƴƴe wota o kafidu e dewal Joomi makko hay e gooto".